Stejjer Umani
Għaliex 2,000 Malti għexu t-Tieni Gwerra internati f’kampijiet ta’ konċentrament fl-Italja?

Stħarriġ li għamel TVM fl-aħħar xhur wassal biex tintiseġ il-ġrajja kiefra u s’issa minsija li għaddew minnha madwar 2,000 Malti li fit-Tieni Gwerra Dinjija kienu mġegħla jabbandunaw djarhom u ġew internati fl-Italja.

Din ix-xorti messet lill-komunità sħiħa ta’ Maltin ta’ Tripli. Uħud minnhom twieldu Malta u Għawdex filwaqt li oħrajn kienu ilhom Tripli għal żewġ ġenerazzjonijiet jew aktar. Il-maġġoranza assoluta tal-Maltin ta’ Tripli għexu s-snin tal-gwerra f’kampijiet tal-konċentrament biswit internati oħra min-nazzjonijiet differenti fosthom Sloveni, Kroati, Taljani u Lhud.

TVM b’dokumentarju u b’intervisti ma’ ex internati li jixħtu dawl fuq storja minsija

Mario Xuereb jiltaqa’ ma’ ex internati Maltin u wliedhom fit-Tripoli Social Club ta’ Melbourne fl-Awstralja li fih kull nhar t’Erbgħa jiltaqgħu l-Maltin ta’ Tripli

Din l-istorja se tiġi rrakkuntata għall-ewwel darba fid-dokumentarju Maltin Internati fl-Italja – Storja Vera – bi produzzjoni tal-ġurnalist taċ-Ċentru tal-Aħbarijiet ta’ TVM Mario Xuereb. Il-ġrajjiet irrakkuntati fid-dokumentarju għall-ewwel darba huma kkonfermati b’riċerka fl-arkivji fl-Italja u b’intervisti mal-ex internati infushom. L-ewwel episodju tad-dokumentarju se jixxandar nhar it-Tlieta 25 ta’ Settembru fuq TVM fid-9.30pm.

Ħjiel dwar l-istorja minsija ta’ dawn il-Maltin jinsab f’diversi arkivji madwar l-Italja. TVM kiseb aċċess għal dawn id-dokumenti b’mod esklussiv hekk kif riċerkaturi Taljani kienu qed jagħmlu xogħol ta’ riċerka dwar il-kampijiet Faxxisti mibnija mir-Reġim Faxxista Taljan biex fihom jinżammu internati tal-gwerra.

Id-dokumenti jinkludu listi sħaħ b’mijiet fuq mijiet ta’ ismijiet Maltin li bejn l-1940 u l-1945 inġabru u ntbagħtu l-Italja. Jinkludu wkoll referenzi għal dak li għaddew minnu wħud mill-internati Maltin inkluż ħruxijiet: uħud raw lill-membri tal-familja u lil sħabhom jiġu arrestati, isofru u jinqatlu; batew il-ġuħ u l-għera; nisa sfaw stuprati u rġiel kienu sfurzati jaħdmu għall-Ġermaniżi.

Grupp ta’ Maltin internati fil-kamp ta’ konċentrament ta’ Fossoli fl-1944

Wara l-gwerra fl-1945, il-maġġoranza tal-Maltin rritornaw id-dar fejn sabu li kienu tilfu kollox u li kellhom jerġgħu jibdew mill-ġdid.

Fl-istħarriġ li għamel TVM, ġew identifikati numru minn dawn il-Maltin li kienu internati u li għadhom ħajjin. Ħafna mill-intervisti saru tul ix-xhur li għaddew f’Melbourne fl-Awstralja fejn għad fadal l-aħħar ftit Maltin ta’ Tripli, magħrufin bħala Tripolini, u li għaddew mill-internament.

Ex internati oħrajn li ġew intervistati nstabu jgħixu fil-Kanada u anki f’Malta. Kru ta’ TVM żar uħud mill-kampijiet ta’ konċentrament mibnija mir-Reġim Faxxista Taljan fit-Tieni Gwerra u li minnhom għaddew il-Maltin.

Fl-intervisti l-ex internati Maltin jirrakkuntaw dak li għaddew minnu fil-gwerra, kemm il-ħruxijiet u t-tbatijiet kif ukoll xi tifkiriet anqas koroh li żammew minkejja li għaddew dawn is-snin kollha. Huma kkonfermaw ukoll dak li rrekordjat il-burokrazija tar-Reġim Faxxista Taljan.

Intervista mal-ex internata Jane Zammit imwielda Cassar

Ir-rakkonti tal-Maltin li għexu fil-kamp tal-konċentrament

Concetta Ellul tirrakkonta kif fil-kamp ta’ konċentrament ta’ Le Fraschette missierha kien midrub għall-mewt, filwaqt li oħtha sfat stuprata minn suldati Ġermaniżi.

Rita Camilleri, miżżewġa Meilak, tgħid li t-Taljani ta’ Fiuggi kienu kollha faxxisti u kienu jeħduha kontra l-Maltin għal diversi raġunijiet. Jane Zammit, dak iż-żmien Cassar, tiftakar li t-Taljani kienu jaqbdu mal-Maltin minħabba l-egħruq tagħhom u kienu jinkuhom dwar il-gwerra.

Min-naħa l-oħra Piero Grech ifaħħar liċ-ċittadini ta’ Modena u Carpi għax kienu jippruvaw jgħinu lill-Maltin miġburin fil-kamp ta’ Fossoli.

Il-kamp tal-konċentrament ta’ Le Fraschette kif kien jidher fl-1943 u li fih kien hemm mat-800 Malti

L-istorja ta’ dawn il-Maltin, ex internati fl-Italja, se tiġi rrakkuntata f’dokumentarju fi tliet episodji li se jixxandru fuq TVM min-nhar it-Tlieta 25 ta’ Settembru 2018.

Id-dokumentarju jagħti indikazzjoni ċara ta’ kif kienet il-ħajja f’kamp tal-konċentrament fit-Tieni Gwerra b’ritratti esklussivi miġbuda dak iż-żmien fil-kampijiet stess.  Iż-żewġ episodji l-oħra se jixxandru l-Erbgħa 26 u l-Ġimgħa 28 ta’ Settembru.

Tista’ tieħu togħma ta’ dan id-dokumentarju b’ritratti, filmati u intervisti mal-ex internati f’dan il-filmat qasir.

Aħbarijiet Oħra
Lokali

Il-Kummissjoni Ewropea sejħet lill-istati membri bi skemi ta’ ċittadinanza u residenza b’investiment biex isaħħu l-kontrolli u l-iskrutinju li jagħmlu fuq l-applikanti minħabba r-riskji li dawn l-iskemi jistgħu jintużaw għal skopijiet…

Lokali

Il-Prim Ministru Joseph Muscat assigura li l-abbozz ta’ ftehim finali li se jiġi ppreżentat għall-ftehim mal-grupp Corinthia se jindirizza t-tħassib ġenwin li tqajjem minn kwartieri differenti. Mistoqsi dwar il-valur tal-art,…

Lokali

X Factor Malta ħabbar li r-rebbieħ ta’ The X Factor UK 2018, Dalton Harris se jkun il-mistieden speċjali għall-finali ta’ X Factor Malta. Dalton Harris flimkien ma’ James Arthur nedew…

Brexit

Il-Prim Ministru Joseph Muscat fil-Parlament fisser il-passi li qed jieħu l-Gvern f’każ li r-Renju Unit joħroġ mill-Unjoni Ewropea mingħajr ftehim. Il-Kap tal-Oppożizzjoni Adrian Delia ddikjara li l-Oppożizzjoni tappoġġja l-ftehim bejn…

Aktar