Ippubblikat wara 250 sena l-ewwel volum tad-dizzjunarju ta’ De Soldanis

Wieħed mill-erba’ volumi tad-dizzjunarju tal-Kanonku Ġan Piet Franġisk Agius de Soldanis, x’aktarx l-ewwel dizzjunarju bil-Malti, ġie ppubblikat għall-ewwel darba wara 250 sena bis-saħħa tar-riċerka u traskrzzjoni mill-manuskritt oriġinali li jinsab arkivat fil-Biblijoteka.

Id-Damma, kif jismu d-dizzjunarju,  beda jinkiteb madwar l-1750 u aktarx tlesta madwar 17-il sena wara u jitfa’ dawl fuq il-ħajja soċjali tal-Maltin f’nofs is-seklu 18. L-ekkleżjastiku ma ppubblikax ix-xogħol tiegħu u baqa’ manuskritt għal iżjed minn żewġ sekli.

Tmien snin ilu, żewġ studenti tal-Malti fl-Università, Rosabelle Carabott u Joanne Trevesin għażlu li għat-teżi tagħhom jittraskrivu fedelment l-ewwel minn erba’ volumi tad-Damma. Minn hemm bdiet it-triq biex isir dak li m’għamilx Agius De Soldanis f’nofs is-seklu 18.

L-editriċi tal-verżjoni moderna, Rosabelle Carabott, spjegat li dan ix-xogħol jiskopri ħwejjeġ li llum ma ssibhomx f’dizzjunarju.

“Id-dizzjunarju jitfa’ dawl qawwi fuq il-ħajja soċjali. Il-bdiewa, li ma kellhomx dħul kbir l-anqas kienu jaffordjaw jixtru l-bżar, allura kienu jixtruh frisk inixxfuh fil-forn imbagħad jitħnuh.”

Id-damma fiha bosta kliem u tradizzjonijiet li ntilfu, kif ukoll tagħrif dwar l-ikel, il-ħlewwiet, il-ħwejjeġ tar-raħlin u tal-beltin, l-istrumenti mużikali, il-leġġendi u l-logħob tat-tfal.

“Dan ħallieh manuskritt jiġifieri b’mod miktub, ikkoreġut, kliem maqtugħ, ibiddel partijiet m’oħrajn. It-test ridna nippreżentawh b’mod u manjiera li jkun għadu jirrifletti dak li ried De Soldanis 250 sena ilu,” qalilna l-fotografu u disinjatur, Daniel Cilia.

Dan id-dizzjunarju ta’ aktar minn elf paġna, għandu tifsira bit-Taljan ta’ kliem Malti bl-awtur jagħti wkoll il-kelma Maltija bil-Latin.

Aguis De Soldanis kien kittieb tajjeb tant li kif jgħid l-istoriku William Zammit, ħalla wkoll deskrizzjoni tiegħu nnifsu meta r-ritratti kienu għadhom ma jeżistux.

“Waqt waħda mir-riċerki li kont qed nagħmel insib żewġ dokumenti li niddeskrivihom bħala passaporti – ċertifikati li dan il-bniedem jista’ jivvjaġġa. F’wieħed minnhom għandna deskrizzjoni fiżika tal-persuna. Id-deskrizzjoni tgħid li dan il-bniedem huwa pjuttost qasir, ta’ statura medjokri, xagħar qastni u għajnejn ċari,” qal William Zammit.

Agius De Soldanis ħalla l-manuskritti lill-Biblijoteka għax bħala biblijotekarju kien jaf li b’hekk xogħlu ma jintilifx.

Aħbarijiet Oħra
Kronaka

Tifel ta’ 14-il sena se jiġi operat f’saqajh għal ġrieħi serji li sofra meta kelb tar-razza pitbull attakkah kmieni dalgħodu. Il-każ seħħ ftit wara l-5am fi Triq San Ġwann f’Bormla….

Kronaka

It-toroq Maltin, swew il-ħajja ta’ disa’ persuni li tilfu ħajjithom f’inċidenti serji tat-traffiku bejn April u Ġunju li għadda. Għalkemm l-għadd tal-fatalijiet f’dan il-perjodu kienu tliet darbiet aktar mill-istess perjodu…

Kronaka

Kmieni dalgħodu, membri tal-Protezzjoni Ċivili ssejħu fl-inħawi tal-Aħrax tal-Mellieħa wara li raġel ta’ 41 sena waqa’ wara ċint għoli ta’ madwar sitt filati. L-inċident seħħ għal ħabta tal-5.30am, meta l-pulizija…

Kronaka

Ġlieda bejn żewġt irġiel u mara mill-Eritrea wasslet biex il-Marsa sofriet ġrieħi gravi u tinsab għall-kura l-isptar. Il-pulizija qalet li għall-ħabta tas-1am, intalbet l-assistenza tagħha f’restaurant fi Sqaq l-Ajkla fil-Marsa…

Aktar